Ahsen Okyar Söylenmek yerine söylemek lazım…

SANAYİDE KÖK SORUNLAR – Ruhittin SÖNMEZ

SANAYİDE KÖK SORUNLAR - Ruhittin SÖNMEZ

AKP çevreleri kendi dönemlerinde“sanayide büyük bir atılım yapıldığını” savunuyor. Bu iddialarına inandırmak için organize sanayi bölgelerinin sayısındaki artışı, fabrika binalarını ve ihracat rakamlarının nominal büyümesini öne sürüyorlar.

Oysa ekonomi yazarı Abdurrahman Yıldırım, İSO’nun İlk 500 ve İkinci 500’dekibüyük sanayi kuruluşlarının bilançolarını incelediğinde çok farklı bir gerçekle karşılaşıyor:

“Rakamlar Türkiye sanayisinin yarım asırlık bir üretim modelinin sınırlarına ulaştığını ve bir yol ayrımına geldiğini haber veriyor. Üretim artmıyor, kârlılık eriyor, özsermaye zayıflıyor, borçlar artıyor.”

Aslında üretim ve ihracat görünüşte artmış gibi. 1980’den bu yana ihracat 3 milyar dolardan 300 milyar dolara geldi. Ancak bu büyüme "daha çok ve daha nitelikli üretmekten" değil, enflasyon ve miktar artışından kaynaklanıyor.

Türkiye 1960'ta da ABD kişi başı gelirinin %15'i seviyesindeydi, bugün de aynı seviyede. Mukayeseli bir zenginleşme veya sınıf atlama yok. Buna karşılık Singapur, G. Kore, Litvanya, Polonya, Şili, Çin gibi ülkeler 1960’ta Türkiye’den daha geride başladıkları yarışta bizi hayli geçmişler. Hatta Singapur ABD’nin kişi başına milli gelir rakamının %15’i mertebesinden çıkıp ABD’yi geçmiş bile. Diğerleri de bize göre 3-5 kat daha zenginleşerek ABD ile farkı azaltmışlar.

Görünen o ki; Türkiye’de yaklaşık 45 yıldan beri büyük ölçüde değişmeden devam eden model, değişen dünya şartlarına ayak uyduramadı. Çin’in dünyanın üretim merkezi olduğu, yapay zekanın geliştiği, ticaret savaşlarının yeni bir boyut kazandığı ortamda, Türkiye -savunma sanayi dışında- hâlâ büyük ölçüde orta teknolojiye dayalı, maliyet avantajıyla rekabet etmeye çalışan üretim anlayışını sürdürüyor.

“Maliyet avantajını” da işçilik ücretlerini düşük tutarak sağlamaya çalışan bir model bu. Açlık sınırı seviyesindeki “asgari ücretin” neredeyse “ortalama ücret” haline getirilmesi bilinçli bir tercihtir.

DİNDE ŞEKLİN ÖZÜ TÜKETMESİ – Ruhittin SÖNMEZ

DİNDE ŞEKLİN ÖZÜ TÜKETMESİ - Ruhittin SÖNMEZ

"Dinler yasaklar üzerine kurulur, ancak dindarlar tarafından ritüellerle tüketilir."

Bu sözü İlahiyatçı-yazar Ayşe Sucu’nun sosyal medya paylaşımından aldım. Ayşe Sucu dinler tarihinin belki de en derin ancak üzerinde en az konuşulan trajedisini bu tek cümleye sığdırmış.

Ritüel inancın şekilsel ve kurallaşmış uygulamalarıdır.

Önce "ibadet" ile "ritüel" ayrımını netleştirmemiz gerekiyor. Bizler genellikle ibadet denilince namaz, oruç, zekât, hac, kurban kesme gibi eylemleri anlarız. Oysa Kur'an bunları "nüsuk" (ritüel/şekilsel uygulamalar) kategorisinde değerlendirir.

İslam, birtakım ritüeller toplamından ibaret bir din değildir; aksine hayatın tamamını ibadetleştiren bir dindir.

Gerçek manada ibadet; tüccarın dürüstlüğüdür, işini kaliteli yapmaktır (salih amel), zalim idareciler karşısında hakkı söylemektir. Bugün inancı şekle hapsedenler, ibadeti ahirette köşk veya huri kazanmak için yapılan bir "tüccar hesabına" ya da psikolojik bir meditasyon seansına indirgemiştir.

Oysa mazlumların ahı göğü inletirken bir köşede doksan dokuzluk tespih çekmek, haksızlığa karşı dilsiz şeytan olup "pasif ve miskin" bir itaatkâr vatandaşa dönüşmek ibadet değildir.

İbadet bir duruştur; haksızlığa, yolsuzluğa ve yoksulluğa isyan etmek, kölelikten özgür insan olmaya yükselmektir.

Ancak insan psikolojisi, zor olan bu "ilkeli duruşu" değil, egoyu okşayan şeklî ritüelleri (nüsuk) sever. Çünkü içinizde büyütmediğiniz kibri, rüşvete uzatmadığınız eli veya devletlüler karşısında eğmediğiniz başı kimse alkışlamaz. Oysa görünür ritüeller kişiye anında belli kesimlerde bir itibar kazandırır.

Asıl amacı insanı yalandan, kul hakkından ve kibrinden koruyacak birer "manevi kalkan" olmak olan ritüeller; zamanla işlenen günahların, liyakatsizliğin ve çiğnenen adaletin, kul haklarının üzerini örten birer örtüye dönüşür.